- Γιατί το πετρέλαιο βρίσκεται συνήθως σε έρημους ή σε αρκτικές περιοχές;

Τα περισσότερα πεδία πετρελαίου και φυσικού αερίου βρέθηκαν στη σημερινή τους θέση λόγω της κίνησης των λιθοσφαιρικών πλακών, δηλαδή της μετατόπισης με την πάροδο του χρόνου μεγάλων τεμαχίων της γήινης επιφάνειας. Πετρελαιοφόρα αποθέματα συναντάμε επίσης και στα δέλτα των ποταμών καθώς και στις ηπειρωτικές υφαλοκρηπίδες.

Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο δημιουργούνται κατά κύριο λόγο από νεκρούς μικροοργανισμούς που θάφτηκαν γρήγορα σε ανοξικό περιβάλλον, όπου το οξυγόνο είναι τόσο σπάνιο ώστε οι μικροοργανισμοί αυτοί δεν αποσυντίθενται. Αυτή η έλλειψη οξυγόνου τους επιτρέπει να διατηρούν τους δεσμούς μεταξύ υδρογόνου και άνθρακα, απαραίτητη προϋπόθεση για τον σχηματισμό ορυκτών καυσίμων. Νεογενείς ωκεάνιες λεκάνες, που σχηματίζονται συνέπεια της μετακίνησης των λιθοσφαιρικών πλακών και της διάρρηξης των ηπείρων (παραμόρφωση), προσφέρουν ακριβώς τις κατάλληλες συνθήκες για ταχύ ενταφιασμό σε ανοξικά ύδατα. Οι ποταμοί γεμίζουν τις λεκάνες αυτές με ιζήματα, μεταφέροντας πληθώρα οργανικών υπολειμμάτων. Επειδή δε στις συγκεκριμένες λεκάνες περιορίζεται η κυκλοφορία του ύδατος, η περιεκτικότητά τους σε οξυγόνο είναι επίσης χαμηλότερη με εκείνη του ανοικτού ωκεανού.

Μετακίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών ευθύνεται και για την δημιουργία συνθηκών τύπου «χύτρα ταχύτητας», συνέπεια των οποίων τα οργανικά συστατικά ωριμάζουν και με βραδύ ρυθμό μετατρέπονται σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η διεργασία αυτή συνήθως διαρκεί εκατομμύρια χρόνια, παρέχοντας στα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου άνεση χρόνου για να μεταναστεύσουν ανά την υφήλιο πάνω στις μετακινούμενες λιθοσφαιρικές πλάκες. Επειδή δε, οι συγκεκριμένοι υδρογονάνθρακες είναι πολύ ελαφρύτεροι από το νερό, τελικά ανέρχονται προς την επιφάνεια. Εναλλακτικά, διαρρήξεις, συγκρούσεις μεταξύ μεγάλων ηπειρωτικών μαζών και διάφορες τεκτονικές διεργασίες μπορεί να απελευθερώσουν το ώριμο πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τα έγκατα διάφορων ιζηματογενών λεκανών και στην συνέχεια να παγιδεύσουν τα οργανικά αυτά ρευστά σε ταμιευτήρες, προτού διαφύγουν προς την γήινη επιφάνεια. Οι ταμιευτήρες αυτοί είναι τα πεδία πετρελαίου και φυσικού αερίου αντίστοιχα.

Οι ίδιες τεκτονικές διεργασίες που δημιουργούν τους χώρους και τις συνθήκες ανοξικού ενταφιασμού ευθύνονται και για την πορεία την οποία στην συνέχεια ακολουθούν τα παραπάνω πεδία. Η μετατόπιση και οι συγκρούσεις των ηπείρων ευθύνονται για την μετακίνηση των πεδίων αυτών από βάλτους, δέλτα ποταμών και περιοχές ήπιου κλίματος – όπου κυρίως δημιουργούνται – προς τους πόλους και τις έρημους, όπου και συμπτωματικά έχουν καταλήξει σήμερα.

(Scientific American, Τόμος 4/ Τεύχος 5, Μάιος 2006)